Od dnia 19 kwietnia 2010 r. obowiązują nowe zasady dotyczące bezpłatnej pomocy prawnej w postępowaniu cywilnym. Nowela kodeksu postępowania cywilnego cywilnego ( ustawa z dnia 17.12.2009 r. Dz.U. 2010 r. nr 7 poz. 45 zawiera szereg zmian na korzyść stron procesowych. Zmiany w kodeksie postępowania cywilnego zostały wprowadzone dla realizacji wskazówek Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził, że sprawiedliwe i szybkie załatwienie sprawy przez niezawisły sąd wymaga zapewnienia- oprócz osób ubogich – także innym osobom - pomocy profesjonalnego pełnomocnika, nawet wówczas gdy nie zachodziły podstawy do zwolnienia tej osoby z kosztów sądowych ( wyrok TK z dn.16.06.2008 r. sygn. P 37/07 Dz.U. nr 110, poz. 706).
W związku z tym znowelizowany k.p.c. stanowi, że osoba fizyczna niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia tego profesjonalisty bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny ( art. 117 par. 3 k.p.c.). Takie same uprawnienie przysługuje niezwolnionej przez sąd osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej, której ustawa daje zdolność sądową, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika ( art. 117 par. 4 k.p.c.).
Przez „inne jednostki organizacyjne” należy rozumieć organizacje społeczne nie posiadające osobowości prawnej, ale zarejestrowane w trybie ustawy o stowarzyszeniach, a także inne organizacje np. organ studenckiego samorządu szkoły wyższej ( S.N. III CKN 473/97, albo pracowniczą kasę zapomogowo-pożyczkowa ( S.N. III CZP 79/06 ).
Nie tylko osoby żyjące na poziomie skrajnego ubóstwa, ale także osoby niemajętne, mają więc szansę na przyznanie im bezpłatnej pomocy prawnej świadczone przez profesjonalistę.
Dalszym udogodnieniem wynikającym z ustawy jest możliwość wyboru pełnomocnika ustanawianego z urzędu, przyznana zarówno osobom fizycznym jak osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym ( art. 117, 3 par. 3 k.p.c.).
Do stałej praktyki niektórych adwokatów lub radców prawnych należało darmowe sporządzenie pozwów z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, nie było prawnej możliwości powierzenia sprawy twórcy roszczenia. Obecnie strona może we wniosku o ustanowienie pełnomocnika wskazać konkretnego adwokata lub radcę prawnego. Wyznaczenie pełnomocnika następuje za pośrednictwem organów obu korporacji zawodowych t.j. okręgowej izby radców prawnych względnie okręgowej izby adwokackiej.
Dodać należy, że nie tylko osoby fizyczne, ale także będące na skraju bankructwa firmy mogą ubiegać się o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. Nic nie stoi na przeszkodzie temu, aby wskazać jako pełnomocnika byłego radcę prawnego, zwolnionego z przedsiębiorstwa z przyczyn ekonomicznych.



